راه های هفت گانه برای کنترل استرس
۱-خوردن به دليل فراواني بسيار در رفتار فرد، عاملي است که ميتواند به خوبي اثرات مثبت و کاهش دهنده استرس را بر فرد مهيا کند. از طرف ديگر خوردن به عنوان رفتاري است که خيلي ساده نشان دهنده استرس در فرد ميباشد. هر چه خوردن بيدقت و با عجله و شتاب باشد، نشان ميدهد که فرد تمرکز کمتري بر کارها داشته و لذت کمتري از امور ميبرد. به سخن ديگر وقتي فشار رواني بر فرد زياد ميشود ، او دچار خوردنهاي غير آرام، بيکيفيت و بدون لذت ميشود. خوردني که نميتواند به فرد احساس لذت، انگيزه و آرامش دهد،و نقش اساسي و اصلي خود را ايفا کند. او فقط ميخورد تا راه برود و توان حرکت داشته باشد. اين خوردن حدود 15 تا 21 مرتبه در هفته تکرار ميشود، ولي اگر خوردن با دقت و کيفيت انجام شود، فرد ميتواند در 24 ساعت حداقل سه مرتبه استرس خود را با خوب خوردن و با لذت خوردن کاهش دهد. اگر اين توانايي به نحو احسن در تمامي رفتارهاي ذکر شده در اين مقاله شبيه به خوردن، صورت گيرد، شديدترين استرسها در رفتار فرد با انجام اين اعمال به صورت صحيح، کاهش پيدا ميکند.
-2 خوابيدن يکي ديگر از فعاليتهايي که در چرخه کاهش استرس بسيار موثر است و خيلي از مردم به آن اهميت نميدهند، خوابيدن است. خواب نعمتي است که به سرعت بسياري از استرسها، هيجانات کاذب، پرخاشگريها و امثالهم را کاهش ميدهد. به محض اينکه استرس بر فرد چيره ميشود، حتي به صورت جزئي، خواب دچار تزلزل شده و علائم پائين آمدن کيفيت در آن آشکار ميشود. طبق آمار حدود 30 الي 40 درصد مردم کشور ما دچار اختلال خواب هستند. اين اختلال ميتواند در به خواب رفتن، بيدار شدنهاي مکرر، بيخوابي و يا کيفيت خواب باشد. در تمام اين موارد فرد احساس ميکند که مانند گذشته، خواب نتوانسته است خستگي وي را از اعمال روزانه کاهش دهد. فرد سعي ميکند که بيشتر بخوابد، ولي باز آن کيفيت سابق ديده نميشود. افرادي که داراي اختلال خواب هستند، يا خواب آنها کيفيت پائيني دارد، قادر نيستند که به مرحله عميق خواب يا مرحله REM وارد شوند. اين مرحله قادر است خستگي، کوفتگي، تنشهاي شديد و امثالهم را در حد چشمگيري کاهش دهد. در نتيجه اين افراد که به مرحله REM وارد نميشوند، قادر به ديدن رؤيا نيستند. اساسا رويا در مرحله REM براي فرد به وجود ميآيد، به دليل عدم توانايي رفتن به مرحله REM فرد فقط خوابهاي پريشان و مضطرب ميبيند. در نهايت اينکه افراد داراي استرس، خوابهاي خرگوشگونه يا سبک دارند و با کمترين سر و صدا از خواب بيدار ميشوند. اين خواب قادر به کاهش استرس، تنش روزانه و پرخاشگري در فرد نميباشد و کيفيت لازم را نخواهد داشت.
-3 نيايش و عبادت ساعاتي را در شبانه روز نياز داريم که از بعد مادي خارج شده و به مسائل وراي جهان فيزيکي بينديشيم. اين کار به صورت ذاتي در تمام بشر وجود دارد. استرس و اضطراب در بسياري از اوقات اين توجه به مسائل معنوي را در فرد به دليل کم بودن کيفيت رفتارها، دچار اشکال ميکند. رابطه مستقيمي بين آرامش و نبود استرس و عبادت با کيفيت وجود دارد. به صورت عاميانه خيليها بيان ميکنند که ما در نماز گمشدههاي خودمان را مييابيم. از کارهائي که بايد ميکرديم و فراموش کردهايم، يادمان ميآيد. پس نيايش و توجه به خالق هستي و همچنين انجام اعمال مذهبي اگر با استرس و نگراني باشد نميتواند براي فرد آرامش بياورد. اگر اين اعمال توام با توجه و دقت لازم انجام شود، بسيار مفيد در کسب آرامش خواهد بود.
۴-ارتباط مناسب زناشويي در چهارچوب خانواده يکي ديگر از رفتارهايي است که اگر به صورت درست و اصولي صورت گيرد، بسيار کاهنده استرس در فرد ميباشد. جايگاه اين رفتارها در کاهش استرس و اضطراب و همچنين ايجاد انگيزه در فرد مدتها است براي بشر ثابت شده است. اين اعمال به صورت عاملي موثر در کاهش خشونت و پرخاشگري به حساب ميآيند. انگيزه به زندگي، علاقه فراوان بين طرفين (زن و شوهر)، بالا بردن تحمل در افراد و غيره نتايج اين رفتارها ميباشند.
5- ورزش از ورزش به عنوان يک عامل مهم و موثر در متابوليسم بدن ياد ميکنند. روانشناسان و مشاوران، ورزش را به عنوان يک رفتار مفرح و لذتبخش در مجموعه رفتارها ميدانند. نشاط، شادابي و تقويت بنيه بدن در نتيجه ورزش ديده ميشود. اين گونه رفتار، بدن را در انجام وظايف خود در برابر بيماريها، ميکروبها و غيره تقويت ميکند. تحقيقات مشخص نموده است که از بعد روحي و رواني افراد ورزشکار درگيريهاي رواني کمتري نسبت به افرادي که ورزش نميکنند دارند. کاهش استرس در افراد ورزشکار بهتر صورت ميگيرد. همچنين ياس، نااميدي و بيانگيزه بودن کمتر در اين افراد ديده ميشود.
6- تفريح جايگاه تفريح از گذشته بسيار دور در زندگي براي بسياري شناخته شده است. فارغ شدن از فعاليتهاي روزمره و رفتن به سوي مکانهاي ديدني و جذاب، آرامش، نشاط و احساس خوب را براي فرد به ارمغان خواهد آورد.
در تمام دنيا تفريح جايگاه خود را در زندگي باز نموده است. عدهاي برايشان امکان تفريح بيشتر از بقيه وجود دارد، قطعا همه ما بهتر است لحظات و روزهائي را جهت اين امر مهم و موثر در کاهش استرس در نظر بگيريم. اگر زندگي اين اجازه را به ما نميدهد، بايد اين زندگي را تغيير داد. به قول گذشتگان "دنيا ديدن بهتر است از دنيا خوردن". پس بيائيد اين فعاليت را جهت کاهش استرس و داشتن احساس لذت بيشتر در رفتارمان تقويت کنيم. حتما نبايد به صورت مفصل و با امکانات باشد، بعضي اوقات برداشتن ظرف غذا و رفتن در طبيعت و خوردن آن، هم يک نوع تفريح ميباشد. اين کار را حداقل هفتهاي يک بار انجام دهيم و هميشه تکرارش کنيم.
7- مسافرت رفتن به مکانهاي ديدني، جذاب و با آب و هواي مناسب، راهي است براي خرج کردن پول و کسب لذت. امروزه بسياري از مردم ما يکسره پول خود را جمع کرده و نگران آينده هستند. در زمان خرج کردن اين پول، دستشان به قول قديميها ميلرزد. با لذت خرج نميکنند. رفتن به کشورها، شهرها و مکانهاي ديدني خود يک فعاليت موثر در کاهش استرس است. بسياري از کشورهاي دنيا کارکنان خود را موظف ميکنند که در سال يک يا چند مرتبه به سفر با خانواده بروند. تنوع مکاني جديد، به همراه تنوع غذاها و ديدن محلهاي ناآشنا، خود راهي جهت کاهش استرس و کنترل شتاب در زندگي ميباشد. و.... بسياري از رفتارهاي روزانه ما در کاهش استرس موثر هستند. انجام اين امور با کيفيت و با توجه و نه از روي عادت، ميتواند استرس فرد را کاهش دهد. اين اعمال ميتواند مصاحبت به همسر و فرزندان، رفتن به ميهماني، رفتن به اماکن مذهبي، شرکت در مسابقات ورزشي، رفتن به کوه و کوهنوردي، راندن ماشين و امثالهم باشد. شرط اساسي در اين رفتارها اين است که ما وقتي فعاليتي را انجام ميدهيم به آن فعاليت توجه کنيم، و حواسمان به کارهاي ديگر نباشد. در آن واحد يک کار و فقط يک کار و لذت بردن از اين برايمان مهم باشد. افسوس گذشته را نخوريم و نگران آينده هم نباشيم. اگر اين رفتارها به نحو احسن انجام شود و همچنين شرط اساسي که ذکر شد در آن رعايت شود، شما شاهد اثرات موثر کاهش استرس در رفتارهايتان خواهيد بود.
و البته ناگفته نماند که:
فشار عصبي ناشي از شغل، سلامت روان افراد شاغل را تهديد و توانايي جسمي آنان را در محل کار و منزل مختل ميکند. به گزارش هلث دي نيوز، محققان با تاکيد بر اينکه استرس شغلي، احساس منفي ناشي از شرايط استرسزاي محيط کار است اعلام کردند لذا کارفرمايان و مديران بايد به بهداشت روان نيروي انساني محل کار خود توجه بيشتري داشته باشند و با تشويق کارکنان به ابراز مشکلاتشان، زمينههاي بروز استرس شغلي را رفع کرده و محيط کاري مناسبي را براي خود و کارمندان شان ايجاد کنند. این را هم بدانیم که:
روان شناسان ميگويند گفت و گو با کودک ، يکي از بهترين راهها براي کاهش استرس روزانه است. متخصصان معتقدند والدين بايد بدون اينکه کودکشان را سرزنش کنند ، ابتدا به حرفهايش گوش کنند.تحقيقات نشان داده است تمايل کودک در بازگو کردن اتفاقات پيش آمده در محيط خارج از خانه، باعث کاهش نگرانيها، ترسها و دغدغه هايش ميشود. به ياد داشته باشيد اگر انتظار شما از کودکتان بيشتراز استعداد و توانايي او باشد، زمينههاي اضطراب و نگراني را در او ايجاد ميکنيد.
فرزانه سادات معصوميان گوينده بخش خبر راديو.